signs

دلنوشته ها

عید نوروز
نویسنده : mohammadreza fahmizee - ساعت ٦:۳٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/٢٩
 

نوروز نماد هویت ملی ایرانیان

 

ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه آورده است که شمردن جشن های ایرانیان همانند شمار کردن آبگذرهای یک سیلاب،غیر ممکن است.بنابراین جشن و سرور همواره جایگاه والایی در فرهنگ این سرزمین داشته و جشن های متعددی هم در طول سال برگزار می شده است از جمله در گاهشماری باستانی ایرانیان هر روز نامی خاص داشت ودر هر ماه روزی را که همنام همان ماه می شد جشن می گرفتند مثل:تیرگان،امردادگان،مهرگان، آبانگان و...علاوه بر اینها برخی جشن های مهم دیگر نیز عبارت بودند از:یلدا، سده، گاهنبارها و...

    اما یکی از مهمترین این جشن ها،نوروز بوده است که امروزه با پیشینه ای سه هزار ساله کهنسالترین عید ملی در دنیاست.نوروز ترکیب وصفی مقلوب به معنی روز نو است و ایرانیان باستان نخستین روز هر ماه را "اورمزد"(برگرفته از اهورامزدا) نام گذاشته بودندچون بین آنها مرسوم بوده و هست که هر کاری را با نام آفریدگار توانا آغاز کنند.

   

پیدایش نوروز

    برپایه برخی افسانه ها 3000 سال پیش در چنین روزی جمشید از کاخ خود در جنوب دریاچه ارومیه (منطقه حسنلوی امروزی) بیرون آمد و شدیدا تحت تاثیر آفتاب درخشان و تازگی و طراوت محیط قرار گرفت و آن روز را نوروز نامید و تصمیم گرفت پس از آن هر سال در چنین روزی آیین های ویژه ای برگزار شود اما بنابر روایتی دیگر اهریمن، قحطی و خشکسالی را بر زمین مسلط کرد. جمشید برای جنگ با اهریمن به سوی جنوب رفت و با شکست دادن او قحطی را از میان برداشت. هنگامی که به زمین بازگشت نور از چهره وی می تابید و درخت ها و حتی چوب های خشک هم سبز شدند. از این رو مردم این روز را "نوروز" نامیدند.اما کوروش کبیر نخستین پادشاهی بود که به نوروز رسمیت داد. او در سال 534 پیش از میلاد دستور داد ترفیع نظامیان، سان دیدن از سربازان، عفو مجرمان، پاکسازی محیط زیست در این روزها باشد.البته 4 سال پیش از این هم یعنی در 538 پیش از میلاد، کوروش پیش از فتح بابل نوروز را در آنجا جشن گرفته بود.   

   

آداب و سنت های نوروزی

    خانه تکانی: از چند روز مانده به پایان سال آغاز می شد چون معتقدند روح مردگان در روز نخست فروردین به خانه هایشان باز می گردند و اگر اجاق روشن خانه پاک و آراسته بود شاد می شدند و برای آنها دعا می کردند ولی اگر کثیف و ناپاک بود یا هفت سین نداشت آن خانه را نفرین می کردند و تا سال بعد ناراحت بودند

    حاجی فیروز: از مشهورترین پیک های نوروزی است که با لباس ویژه خود یعنی پیراهن و شلوار قرمز،گیوه نوک تیز و منگوله دار و صورت سیاه شده،فرا رسیدن نوروز را نوید می دهند.حاجی فیروز نماد اسطوره سیاوش است.چهره سیاهش نشانه بازگشت او از جهان مردگان، لباس سرخش نماد خون سرخ سیاوش و شادی او هم به خاطر حیات دوباره سیاوش است.

    هفت سین: زرتشتیان سفره نوروزی را در اتاقی پاک که ویژه نیایش و انجام واجبات دینی است می انداختند. اوستا را بر سر سفره گذاشته، شمع می افروختند و گلدانی را پر از گل و شاخه های برگ دار"مورد"(درخت متعلق به امشاسپندان) کرده و هفت سین را (که البته پیش از اسلام هفت شین بود) بر آن می نهادند.هفت سین از نام امشاسپندان گرفته شده که عبارت بودند از: وهومن(بهمن) اشا وهیشتا (اردی بهشت) خشتره وئیریه (شهریور) سپنت آرمئیتی یا سپندارمذ (اسفند) هئوروتات(خرداد) آمرتات(مرداد) و هرمز یا اهورامزدا. این امشاسپندان همه صفات اهورا مزدا هستند که در قالب هفت شین بر سر سفره قرار می گرفتند یعنی: شمع، شراب، شیرینی، شیر، شربت، شکر و شانه.

    اما محتویات سفره هفت سین امروزه هر کدام معنی نمادین ویژه خود را دارند: سمنو که از جوانه های تازه گندم است، نشانه قدرت است و مبارزه. سنجد مفهوم عشق و دلدادگی و همچنین زایش را می رساند. سکه نماد رونق و برکت و ثروت است. سیب میوه ای بهشتی و نشانه تندرستی و سلامت است. سیر مفهوم دست نگهداشتن از ظلم و تجاوز به حقوق دیگران را می رساند. سرکه هم نماد رضا و تسلیم است. تخم مرغ رنگی نشان نطفه و نژاد و آینه مظهر پاکی و شفافیت است. سپند یا اسپند هم برای دور شدن بیماری و سلامتی است.

    سیزده بدر: ایرانیان باستان سیزدهم هر ماه خورشیدی را "تیر روز" نامیده و متعلق به فرشته تیر یا "تیشتر"(الهه باران) می دانستند. آنها پس از 12 روز جشن و شادی به یاد 12 ماه سال، روز سیزدهم نورزو را به باغ و صحرا رفته شادی می کردند و سبزه های خود را به نشانه سبزی، شادابی و برکت به آب روان سپرده و نوروز را به پایان می رساندند. بنابراین اعتقاد به نحسی این روز هیچ جایگاهی در فرهنگ کهن ایرانی ندارد و عده ای آن را به فرهنگ اعراب نسبت می دهند. چون در بین بسیاری از اقوام این اعتقاد خرافی که برخی اعداد را نحس می دانند، وجود دارد و اعراب جاهلی هم پیش از اسلام عدد 13 را نحس می دانسته اند.

    سبزه گره زدن: مشی ومشیانه (آدم و حوا از نظر ایرانیان) در روز سیزدهم فروردین زندگی خود را آغاز کردند و پایه ازدواج خود را با گره زدن شاخه بنیاد نهادند. از همین رو این کار به یکی از سنت های کهن سیزدهمین روز نوروز تبدیل شده است.

   

   

    در پایان لازم به ذکر است که در طول حکومت ساسانیان تشریفات نوروزی مفصل شد از جمله:روشن کردن آتش روی بام ها در شب نوروز به منظور سوزاندن پلیدی ها که اینک این رسم به روشن کردن شمع سر سفره هفت سین تبدیل شده است.